Độc đáo lễ hội mục đồng – khi trẻ chăn trâu được tôn vinh

Cứ ba năm một lần, vào các năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu, theo truyền thống, người dân làng Phong Lệ, nay thuộc thôn Phong Nam, xã Hòa Châu (Hòa Vang, Đà Nẵng) lại tổ chức lễ hội Mục đồng – một lễ hội được xếp vào hàng độc đáo nhất ở nước ta, nơi duy nhất người ta tôn vinh “đám” trẻ chăn trâu.

Theo giai thoại truyền lại, làng Phong Lệ xưa có một cồn cỏ. Ngày nọ, có người xua đàn vịt lên cồn, chân vịt bỗng bị dính chặt xuống đất như có bàn tay ai đó níu lại. Cho là có thần linh giáng hạ nên chẳng ai dám bén mảng đến cồn. Từ đó cồn có tên là cồn Thần. Một hôm có đàn trâu trong làng chạy lạc lên cồn, đám trẻ chăn trâu đến tìm, chúng vô tư chạy trên cồn nhưng không trẻ nào bị hề hấn gì cả. Người  ta đồn rằng, cồn Thần chỉ cho các trẻ chăn trâu đến gần mà thôi. Từ đó về sau cồn  được gọi là xóm Đồng, làm nơi tụ tập của các mục đồng trong làng.

Hàm nghĩa ẩn chứa của lễ hội

Những “mục đồng ” thời hiện đại

Từ câu chuyện lạ lùng ấy, sau nhiều thế hệ dần dần hình thành một lễ hội dành riêng cho các trẻ chăn trâu, là Lễ hội Mục đồng. Lễ hội thường diễn ra từ hạ tuần tháng Ba âm lịch, khi vụ mùa đã hoàn tất là lúc các công việc sắp đặt cho lễ hội bắt đầu. Theo các vị cao niên trong làng, Lễ hội Mục đồng ban đầu được tổ chức vào các năm Tý Ngọ Mẹo Dậu, nghĩa là 3 năm một lần, sau giãn dần ra 6 năm, rồi cuối cùng là 12 năm. Lần cuối cùng lễ hội dành cho trẻ chăn trâu này được tổ chức vào năm Bảo Đại thứ mười một (1936), lần đó, xe lửa đi qua làng dừng lại xem lễ rước rất lâu.

Vào hạ tuần tháng 3 âm lịch, khi công việc đồng áng đã vãn cũng là lúc các công việc chuẩn bị cho lễ hội được bắt đầu. Làng trên xóm dưới rộn ràng chuẩn bị lễ hội. Ngoài cờ nhỏ của mục đồng, còn có cờ lớn của 13 tộc họ trong làng ngày đó. Cờ lớn cán bằng tre dài 5 m có treo các con giống như là tứ linh (lân, long, quy, phụng), tứ nghệ (sĩ, nông, công, thương). Nhưng đa phần vẫn là các dụng cụ sản xuất nông nghiệp như cày, bừa, cuốc, xẻng, … Để được chiếm giải trong lễ hội, các tộc họ có điều kiện thường thi nhau rước thợ mộc Kim Bồng về tiện các con giống bằng gỗ rất công phu.

Ban thờ Thần nông, vị tổ sư của ngành nông nghiệp, giúp cho dân làng cầu khẩn được mưa thuận gió hòa.

Lễ bắt đầu vào sáng tinh mơ ngay giữa đình thần. Sau khi hương khói, khấn lễ, Trùm Mục (người cai quản các Mục đồng) lễ phục tươm tất trịnh trọng tiến vào hậu tẩm khấn vái, cung kính thỉnh bài vị Thần nông nâng cao ngang mày rồi quỳ xuống đặt vào trong kiệu gỗ. Kiệu rước được bài trí như kiệu rước thần, nóc kiệu có 4 mái, rèm cửa sổ đẹp của kiệu được giăng hoa kết đèn rực rỡ, kiệu do 4 Mục đồng khiêng.

Dàn cổ nhạc cùng với chiêng trống, kiểng cổ vang động một góc trời. Nhà nhà có trâu đều sắm sửa lễ phẩm, thường là một mâm xôi với hoa quả, có khi một con gà hay một đầu heo, cho người đội theo đám rước. Dân làng nối đuôi đi sau cùng. Điểm nhấn giữa đoàn người rồng rắn là kiệu rước, uy nghi, trang trọng tiến về cồn Thần.

Vài nét về lễ hội rước Mục Đồng - Ảnh 2

Đến cồn Thần, giàn cổ nhạc cùng với chiêng trống vang lên. Vị chủ tế thay mặt dân làng dâng lễ cáo trình xin được rước Thần về đình để cúng tế. Sau một hồi khấn vái, vị chủ tế thảy hai đồng xu lên chiếc đĩa nhỏ để “xin keo” (xin “âm dương”), nếu rơi xuống mặt đĩa một ngửa một sấp (một âm một dương) thì ra hiệu báo cho mọi người biết rằng Thần đã giáng hạ. Thế là đoàn người hân hoan rước kiệu Thần về làng.

Trời vừa sáng, đám rước về đến đình làng. Sau đó là lễ đặt bài vị và lễ dâng vật cúng của dân làng.Trong lễ, mọi người ai ai cũng giữ sự cung kính trước Mục đồng. Lễ vật xôi gà được bày trên chiếu hoa trải khắp gian đình, ai nấy đều vui vẻ vì tin rằng lòng thành của mình đã được thần mục chứng giám, đồng ruộng sẽ tốt tươi.

Theo ông Xý – một người cao niên trong làng, Lễ hội Mục đồng được xem là lễ hội độc đáo và có lẽ là có một không hai ở Việt Nam.

Cũng theo lời ông Xý, thời gian, chiến tranh và sự phát triển ồ ạt của quá trình đô thị hóa đã làm mai một nét văn hóa độc đáo ở làng quê Phong Lệ. Tuy nhiên, không vì thế mà người dân nơi đây quên đi những lễ hội độc đáo này. Vào những năm không tổ chức lễ hội, các chư phái tộc làng Phong Lệ vẫn tổ chức cúng kính Thần nông một cách nghiêm trang.

Đường vào làng cổ Phong Lệ, nay là thôn Phong Nam, xã Hòa Châu, huyện Hòa Vang, TP Đà Nẵng.

Được biết, năm 2001, UBND TP Đà Nẵng công nhận đình Thần nông là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố. Đến năm 2007, đình Thần nông chính thức trở thành Di tích lịch sử văn hóa cấp thành phố. Cuối năm 2010, lần đầu tiên Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức phục dựng Lễ hội Mục đồng tại làng Phong Lệ.

Đến với lễ hội này, du khách sẽ được chiêm ngưỡng những nét văn hóa đặc sắc của Việt Nam, cũng như tìm thấy được cho mình một “sân chơi” mới lạ tái hiện về một thời đã xa của dân tộc Việt sau những guồng quay bộn bề của cuộc sống hiện đại.

H.K

One thought on “Độc đáo lễ hội mục đồng – khi trẻ chăn trâu được tôn vinh

  1. Pingback: Truyện ngắn: Mùi trâu ám - Di Sản Trâu Việt

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *